in

การรักษาภาวะบวมน้ำเหลือง (Lymphedema)

Lymphedema เป็นสภาวะที่ยังไม่มีแนวทางรักษาให้หายสนิทได้ การดูแลรักษาก็เลยเน้นย้ำไปที่การลดอาการบวม ควบคุมลักษณะของการเจ็บปวด รวมทั้งคุ้มครองอาการไม่ดีขึ้น ดังนี้ ภาวการณ์บวมน้ำเหลืองมักเกิดขึ้นได้เนื่องมาจากโรคอื่นมากระตุ้นให้เกิดอาการ (Secondary Lymphedema) การดูแลรักษาอย่างถูกจุดจากโรคแหล่งกำเนิดก็เลยเป็นเรื่องสำคัญที่ช่วยทำให้ลักษณะของคนป่วยดียิ่งขึ้นได้

การดูแลตัวเองที่บ้าน
ผู้เจ็บป่วยสามารถดูแลตัวเองได้ด้วยแนวทางต่อแต่นี้ไป

บริหารร่างกาย เป็นการช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของระบบน้ำเหลือง รวมทั้งเป็นการตระเตรียมร่างกายก่อนจะมีการทำกิจกรรมในชีวิตประจำวัน อย่างการชูหรือถือข้าวของ ดังนี้ ไม่สมควรออกแรงอย่างหักโหมเหลือเกิน แต่ว่าควรจะบริหารร่างกายเบาๆเพื่อยืดกล้ามแขนรวมทั้งขา โดยบางทีอาจขอความเห็นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญเพื่อการบริหารร่างกายที่สมควร
พันผ้ายืด (Elastic bandage) หรือถุงน่อง (Stocking) ที่รอบๆแขนหรือขาให้กระชับพอดิบพอดี จะช่วยควบคุมอาการบวม แล้วก็กระตุ้นให้น้ำเหลืองไหลเวียนกลับสู่ร่างกายได้เป็นอย่างดี โดยผ้ายืดควรจะกระชับกับนิ้วมือหรือนิ้วเท้ารวมทั้งคลายออกให้พอดิบพอดีกับแขนหรือขา
ชูอวัยวะที่บวมให้สูงยิ่งกว่าระดับหัวใจ เพื่อช่วยทำให้น้ำเหลืองที่คั่งอยู่สามารถไหลเวียนคืนสู่กระแสโลหิต
การควบคุมน้ำหนัก ถ้าเป็นคนป่วยที่มีน้ำหนักเกินกว่ามาตรฐาน การลดหุ่นบางทีอาจช่วยทำให้ลักษณะของ Lymphedema ที่เกี่ยวพันกับโรคมะเร็งเต้านมดียิ่งขึ้นได้
การดูแลรักษาด้วยการใช้ยา
ในเรื่องที่ Lymphedema มีสาเหตุมาจากการได้รับเชื้อของผิวหนังหรือเยื่อ หมอบางทีอาจสั่งจ่ายยาปฏิชีวนะเพื่อคุ้มครองปกป้องการยืนขึ้นลุกลามของเชื้อไปสู่กระแสโลหิต รวมทั้งหมอจะเฝ้าพิจารณาการได้รับเชื้อในรอบๆที่มีลักษณะ ในเรื่องที่คนป่วยติดโรคเท้าช้าง หมอบางทีอาจสั่งจ่ายยาไดเอทธิลคาร์บามาซีน (Diethylcarbamazine) เพื่อรักษาโรคเท้าช้างร่วมกับการดูแลและรักษา Lymphedema

การดูแลและรักษาด้วยแนวทางอื่นๆ
กรรมวิธีการอื่นที่บางทีอาจใช้รักษา Lymphedema มีดังนี้

การนวดเพื่อระบายน้ำเหลืองที่คั่งอยู่รอบๆแขนและก็ขา ซึ่งบางทีอาจช่วยทำให้ลักษณะของคนไข้ที่บวมน้ำเหลืองจากโรคมะเร็งดียิ่งขึ้น โดยการนวดควรจะอยู่ในความควบคุมดูแลของหมอหรือผู้ที่มีความชำนาญ แม้กระนั้น ถ้าหากมีลักษณะติดเชื้อโรคที่รอบๆผิวหนัง มีลิ่มเลือดตัน หรือมีโรคที่เกี่ยวเนื่องกับรอบๆที่มีการระบายน้ำเหลือง ควรจะหลบหลีกการดูแลและรักษาด้วยแนวทางนวด
การใส่ปลอกรัด (Compressive Garment) ที่มีลักษณะเหมือนถุงน่องขณะบริหารร่างกาย เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของน้ำเหลือง คนป่วยควรที่จะทำการเลือกสวมปลอกรัดที่มีขนาดพอดิบพอดี หรือในคนป่วยบางรายบางทีอาจหารือหมอเพื่อสั่งทำปลอกรัดที่สมควรสำหรับตัวเอง
การใช้งานเครื่องนวดอัดกระแสลม (Pneumatic Compression) คนเจ็บจะสวมถุงน่องที่รอบๆแขนหรือขาที่มีลักษณะบวม โดยถุงน่องที่เชื่อมต่อกับตัวเครื่องจะใช้แรงกดดันลมไล่น้ำเหลืองที่คั่งอยู่จากรอบๆแขนหรือขาที่บวมออกไปตามปลายนิ้วมือหรือนิ้วเท้า ทำให้น้ำเหลืองไหลเวียนกลับสู่ร่างกายได้ตามธรรมดา
การดูแลและรักษาด้วยแนวทางแบบผสม (Complex Decongestive Therapy) เป็นการบำบัดรักษาร่างกายร่วมกับการปรับพฤติกรรม แต่ว่าบางทีอาจไม่เหมาะสมสำหรับคนป่วยที่มีภาวะความดันโลหิตสูง เบาหวาน อัมพาต หัวใจล้มเหลว ลิ่มเลือดตัน หรือมีการติดเชื้อโรคอย่างฉับพลัน
การผ่าตัด ใช้ในเรื่องที่ผู้เจ็บป่วยมีลักษณะอาการร้ายแรง เป็นการผ่าตัดเพื่อตัดเยื่อส่วนเกินที่รอบๆแขนหรือขาส่วนที่บวมออก บางกรณีบางทีอาจใช้แนวทางผ่าตัดเพื่อต่อท่อน้ำเหลืองกับหลอดโลหิตดำ หรือการเปลี่ยนถ่ายต่อมน้ำเหลือง